Genel Kültür · Sanat

Fırçanın ucundaki hayat

İnsan dolar; sevinçle, hüzünle, sevgiyle, kederle… Ruhumuz var bizim, hislerimiz. İnsanı insan yapan kavramlardan bazılarıydı bunlar. Belki de insanı insandan ayıran şeylerdi…

Fark edilmiş tüm bunlar, varlığın mana boyutu. Böylesi bir bedende, böyle hareketli bir varoluş içindeyiz. İnsan, anlatma ihtiyacının olduğunu anlar burada. Çünkü bunlar ya fazladır, azaltmak ister; ya da azdır, çoğaltmak… Kendimizi ifade etmek için çeşitli yollar keşfetmişiz. Yazarak, konuşarak, susarak… Bu yöntemlerin temelini atmış biri, çizerek. Böylece sanat da tarihte yer edinebilmiş. Sonradan, duygular, kalemler, boyalar girmiş bu işin içine. Birileri yazmayı, konuşmayı yeterli bulmamış. Boyamak istemiş, görmek ve dokunmak. Görmeden insan anlayabilir miydi her şeyi? Yazarken dahi bir şeyler eksik kalıyor. Ne kadar iyi betimleyebilirsen, o kadar iyisindir. Yani olanları ne kadar gösterebilirsen, o kadar gerçeksin…

Geçenlerde birkaç blog yazısı okurken, ilkokul yıllarında resim yapmaya ne kadar arzulu olduğumu hatırladım. Görmek ve hissetmek istiyordum. Doğayı, insanları çizmeye çalışıyordum ve bu beni çok heyecanlandırıyordu. İstediğimi, gördüğümü, hissettiğimi bir ürün haline getirmek, kendime değer vermeme neden oluyordu. Bu durum yaklaşık 7 yıl kadar sürdü. Ressam olmak çocukluk hayalimdi lakin “İşsiz kalırsın oğlum”cular yüzünden resim yapmakla ciddi bir şekilde ilgilenemedim. Sadece boş vakitlerde yaptığım bir hobi halini almıştı. Olsun, yine de hislerime renk olabiliyor bu boyalar.

Şunu fark ettim: Kendimce uzun yıllar bu sanatla ilgilenmeme rağmen ne bir tablo ismi biliyordum ne de birkaç ikon dışında ressam. “Hadi bakalım!” diyerek araştırmaya başladım ve 5 tablodan oluşan bir yazı hazırladım. Eserler hakkında belli başlı analizler dışında -bulabilirsem- hikayelerini de seninle paylaşmaya çalışacağım.

İyi okumalar!

1. Atina Okulu – Raffaello

895
Atina Okulu (The School of Athens) – Raffaello

Ufak da olsa sanatla ilgilenen herkesin karşısına çıkmıştır bu tablo ya da fresk mi demeliydim? Evet. Vatikan Müzeleri’nde bir duvarı tamamen kaplayan bu eser “Fresk” kelimesi ile nitelendirilmektedir. “Felsefe” temasına sahip birçok oluşumda bu freski gördüğüm için buradaki figürlerin filozof olduğunu düşünüyordum. Kısmen yanılmışım. Filozoflarla beraber pozitif bilimlerle ilgilenen bilim insanları da yer alıyormuş.

Orta kısımda Platon ile Aristoteles’i görüyoruz. Resmin perspektifi de ilgiyi oraya çekiyor zaten. Sol taraf müzik veya aritmetik ile ilgilenenlere; sağ taraf ise matematik veya astronomi ile ilgilenenlere ayrılmış. Orta kısım da filozoflara… Tam 59 önemli şahsiyetin resmedildiği bu eserde, her bir birey rastgele yerleştirilmemiş. Raffaello herkesi bilinçli bir şekilde resmetmiş lakin elimizdeki kaynaklar yeterli olmadığı için kimin kim olduğu hakkında net bilgiler yok. Başlıcaları sayacak olursam; Platon, Aristoteles, Sokrates, Öklid, Pisagor, Diyojen, Zerdüşt, Batlamyus, Hypathia (Aynı zamanda resimdeki tek kadın figürdür) ve Herakleitos’dur. Bazı kaynaklarda sağ üst kısımdaki yeşil kıyafet ve beyaz şapkalı kişinin İbn Rüşd olduğu yazmaktadır.

Rönesans dönemi eseri olan “Atina Okulu” içinde, Klasik Yunan felsefe, bilim, sanatına dair birçok önemli kişiyi barındırmaktadır. Buna rağmen yapısal özellikler Roma Mimarisi’ne aittir. Raffaello’nun farklı dönemlerde yaşamış ve farklı alanlarda çalışmalar yapmış başarılı kişileri bir araya getirme isteği böylelikle hoş bir şekilde gerçekleşmiştir.

2. İnci Küpeli Kız – Vermeer

028-İnci-Küpeli-Kız-Girl-with-a-Pearl-Earring-Vermeer
İnci Küpeli Kız (Girl with a Pearl Earring) – Vermeer

Atina Okulu” kadar olmasa da sıkça görmüş olabileceğin bir eser. Yani ben o sıklıkla görüyordum bu eseri. Birçok film ve dizide arka planda yer alan klasik tablolardan biridir lakin görüldüğü kadar hakkında bilgi sahibi olunan bir eser değil ne yazık ki. Ne Vermeer ne de “İnci Küpeli Kız” hakkında yeterli kaynak yokmuş. Eldeki bilgiler ve tahminler ışığında Vermeer’in 40’a yakın çalışmada imzası bulunuyormuş. 43 yıllık bir sürede bu kadar tablo yapmasını, gayet sakin ve titiz bir ressam olmasına bağlayanlar vardır ve resmettiklerinin çoğunluğunu kadınlar oluşturmaktadır. “İnci Küpeli Kız”ın kim olduğu hakkında net bilgiler yoktur lakin hayali değil gerçek biri olduğunu düşünenlerin sayısı oldukça fazladır. Neden böyle bir resim yaptığına gelince: Tablo tronie tarzıdır. Yani portreden çok mimik ve hissi yansıtma üzerine yoğunlaşılmıştır (Ressam bu eserde de bunun denemesini yapmıştır). Bundan dolayıdır ki “Kuzeyin Mona Lisa’sı” da denilmektedir.

3. Guernica – Picasso

064-Guernica-Picasso
Guernica – Picasso

Belki de buradaki resimlerin en anlamlısıdır. En iyi tanınan ressamlardan biri olan Picasso, resmetme tekniği ya da şekli itibariyle en karmaşık sanatçılardandır. İsteneni “Görmek” oldukça güç lakin gördükten sonra ise “Hissetmemek” çok güçtür.

İspanya’da Milliyetçiler ile Cumhuriyetçiler arasında geçen iç savaşın resmidir Guernica. Paris’te sürgün halinde olan İspanya Hükümeti, Paris Dünya Fuarı’nda sergilenmek üzere, Picasso’dan bir tablo yapmasını istemiştir. Bu süreçte siyasi çalışma yapmamak için biraz kendini ağırdan alan Picasso, Guernica’nın bombalanmasının ardından insanlık için, adını bu şehirden alan “Guernica”yı resmetmiştir.

Modernizm dönemine denk gelen bu eser kübizm tekniği ile bizleri karşılıyor. Hâkim olan renkler; siyah, gri ve beyazdır.  Picasso savaşın herhangi bir renginin olmadığını anlatmaya çalışmıştır. Dikkatli bakışın ardından, sol altta kucağında bebeği olan (muhtemelen ölü) bir annenin feryadı şiddetli bir şekilde vurgulanmış. İspanya kültürüne ait olan boğa ise anne figürünün arkasında yer alıyor ve kuyruğundan duman tarzı bir şeyin çıktığı düşünülüyor. Bunun, İspanya’nın savaşta olduğunu ifade ettiğini yorumlayanlar var. Ortada acı içinde yer alan atın ise, savaş boyunca üzüntü yaşayan halkı temsil ettiği söylenmektedir. Sağ tarafta alevlerin arasında birisini ve kafasını pencereden içeri uzatan bir kadını görmek mümkün ve bu kadının elinde bir lamba vardır. Bu lambanın ampulün yanında olması,  iki ışık kaynağının çatışmasını temsil etmekte. Sol tarafta duvarda yer alan güvercinin ise barışı simgelediği belirtilmektedir. Tüm bu figürlerin, solda bir kurtuluş varmışcasına o tarafa yönelmesi de dikkat çeken diğer unsurdur.

4. Hava Pompasındaki Kuş İle Deney – Wright of Derby

196-Hava-Pompasındaki-Kuş-ile-Deney-An-Experiment-on-a-Bird-in-the-Air-Pump-Wright-of-Derby
Hava Pompasındaki Kuş İle Deney (An Experiment on a Bird in the Air Pump) – Wright of Derby

Aydınlanma çağının başarılı ressamı Wright, eserlerinde bilim ve teknolojiden izler bırakmayı seviyordu. “Hava Pompasındaki Kuş İle Deney” de bunlardan biri. Boyle’nin hava pompasını odak noktası yaparak, bir papağanın deney sonunda ölebileceğini resmetmiştir ressam. Seyyar bir bilim insanı olduğu tahmin edilen, ortadaki uzun beyaz saçlı adam deneyden sorumlu kişidir. Balondaki havayı boşaltarak, papağanın durumunu gözlemleyeceklerdir lakin sonuç ölümlü olacaktır. Küçük kızların çekingen ve korku dolu davranışları deneyden etkilendiklerini göstermektedir. Muhtemelen babaları olan uzun kahverengi saçlı adam, kızlarına durumu anlatmaya çalışıyor. Sağda düşündüğü görülen adamın ise filozof olduğu tahmin edilmekte. Durgun ve dramatik bir sahneyi canlandırmak istendiği kuvvetle muhtemel. Soldaki figürlerin ise deneye oldukça meraklı oldukları her hallerinden belli, sol üstteki kadın ve erkek hariç…

5. Sokrates’in Ölümü – David

212-Sokratesin-Ölümü-The-Death-of-Socrates-David
Sokrates’in Ölümü (The Death of Socrates) – David

Bu eseri seninle paylaşmak isteme nedenim, “Sokrates’in Savunması” adlı kitabı okuyup çok etkilenmemdir. Hayatı boyunca, kalıplaşmış zihinlere karşı çıkan bir bilgindi Sokrates lakin dönemin baskıcıları tarafından bu hoş karşılanmadı. Çünkü gençleri, tanrılara değil de başka ruhani varlıklara inandırmaya çalıştığı iftirası atılmıştı. Dinsizlikle suçlandı. Mahkemeye çıkarılıp yargılandı ve idama mahkûm edildi. Yakın çevresi ve Kriton’un tüm ısrarlarına rağmen Sokrates kaçmadı. Ortada bir haksızlık vardı lakin kaçarsa tüm bu iftiraları kabul etmiş olacaktı. Yalanlarla yaşamaktansa doğrularla ölmeyi tercih etti. Tüm bunları Platon’un eserlerinden öğreniyoruz. İşte benim gibi David de bu adamdan etkilenmiş ve Yeni-Klasilikçilik döneminde, Fransız devrimini de yaşarken fikrin hürriyetini bu eserle savunmak istemiştir.

Resimde, Sokrates’in yatakta bulunması ve yerdeki zincirler filozofun esir olduğunu yansıtmaktadır. Elini Sokrates’in dizine koyan ise, onu kaçmaya ikna etmeye çalışan Kriton’dur. Yatağın solunda oturan kişinin ise Platon olduğu tahmin ediliyor. Zehirli kadeh uzatılırken Sokrates’in umursamaz tavrı, ölümden korkmadığına işaret etmek amacıyla yapılmış. Filozof, duyguları aşırı şekilde dışa vurmaktan hoşlanmazdı. Bundan dolayı ölmeden önce feryat eden arkadaşını ve akrabalarını salondan çıkarmıştır. Solda duvara vuranın arkadaşı, arkada merdivenlerden çıkanların ise akrabaları olduğu yönünde tahminler yer almaktadır. Bu harika kompozisyona rağmen realite ile örtüşmeyen bazı şeyler vardır ki bunlardan bazıları Sokrates ve Platon’un yaşıdır. Yetmişli yaşlarında idam edilen Sokrates, dinamik ve biraz daha genç tasvir edilirken; Platon da o olay zamanında genç olmasına rağmen resimde oldukça olgun yer almış. Gerçekte idam olayı gerçekleşirken, Platon olay yerinde bulunmuyormuş. Tüm bunlar düşünülünce ressamın, aslında “Sokrates’in ölümünü” değil de, “Platon’un düşündüğü Sokrates’in ölümünü”  çizdiği şeklinde yorumlar çıkmıştır.

Kaynakça ve İleri Okuma:

1. Atina Okulu – Raffaello

  • ^ Sanata Başla!, “Atina Okulu ‘The School of Athens’ – Raffaello”
  • ^ Khan Academy, “Raphael, School of Athens”
  • ^ Tarihli Sanat, “Atina Okulu – Rönesans ve Raffaello”
  • ^ techWORM, “Atina Okulu’nda Kimler Yer Alıyor? Atina Okulu İnceleme

    (Umberto Eto)”

  • ^ Gazetemsi, “Atina Okulu’nda Kimler Yer Alıyor?”
  • ^ Cafrande, “Bir resmin analizi – düşüncenin resmi ‘Atina Okulu’ “

2. İnci Küpeli Kız – Vermeer

  • ^ Pivada, “İnci Küpeli Kız”
  • ^ Arthipo, “Vermeer’in İNCİ KÜPELİ KIZ Tablosu”
  • ^ Wannart, “İnci Küpeli Kız Tablosuyla Tanıdığımız Ressam: Johannes Vermeer”
  • ^ İnsan ve Sanat, “Johannes Vermeer’in İnci Küpeli Kız’ı…”

3. Guernica – Picasso 

  • ^ Wannart, “Picasso’nun Şaheseri: ‘Guernica’ “
  • ^ Resim Biterken, “Pablo Picasso’nun ‘Guernica’ eseri”
  • ^ Sanata Başla!, “Guernica – Picasso”
  • ^ Pablo Picasso, “Guernica, 1937 by Pablo Picasso”
  • ^ Vikipedi, “Guernica (tablo)”

4. Hava Popmpasındaki Kuş İle Deney – Wright of Derby

  • ^ Sanata Başla!, “Hava Pompasındaki Kuş İle Deney ‘An Experiment on a Bird in the Air Pump’ – Wright of Derby”
  • ^ The National Gallery, “An Experiment on a Bird in the Air Pump”

5. Sokrates’in Ölümü – David

  • ^ Wannart, “Jacques Louis David’in Ellerinden Sokrates’in Ölümü”
  • ^ Sanata Başla!, “Sokrates’in Ölümü ‘The Death of Socrates’ – David”
  • ^ Söylenti, “Sokrates’in Ölümü – Jacques-Louis David”
Reklamlar

Fırçanın ucundaki hayat” için 2 yorum

Burada Düşüncelerini İfade Etmekte Özgürsün!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s